W skrócie
- Becikowe, czyli jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka, to świadczenie wypłacane raz przez gminę, które przysługuje tylko wtedy, gdy dochód rodziny na osobę mieści się w ustawowym kryterium, a matka była pod opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży.
- Kosiniakowe, czyli świadczenie rodzicielskie, to stała kwota wypłacana co miesiąc przez gminę bez kryterium dochodowego, ale wyłącznie osobom, którym nie przysługuje zasiłek macierzyński.
- Becikowe nie zależy od ubezpieczenia w ZUS, więc można je otrzymać zarówno razem z kosiniakowym, jak i razem z zasiłkiem macierzyńskim, natomiast kosiniakowego i zasiłku macierzyńskiego nie da się pobierać jednocześnie.
- Dla przedsiębiorczyni, która podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, zasiłek macierzyński wypłacany co miesiąc z ZUS ma dla budżetu wielokrotnie większe znaczenie niż jednorazowe becikowe.
W rozmowach z klientkami, które niedawno urodziły, wracają trzy słowa: becikowe, kosiniakowe i macierzyński. I trzy pytania: czy to jedno i to samo, czy można dostać wszystko naraz i co gmina zrobi z dochodem z firmy?
Krótka odpowiedź: to trzy różne świadczenia z dwóch różnych systemów. Becikowe i kosiniakowe wypłaca gmina, zasiłek macierzyński — ZUS. Becikowe łączy się z każdym z pozostałych, natomiast kosiniakowe i zasiłek macierzyński wzajemnie się wykluczają. Poniżej rozkładam to na części.
Czym jest becikowe i komu przysługuje?
Becikowe to potoczna nazwa jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka — świadczenia rodzinnego, które gmina wypłaca raz, w stałej kwocie, na każde urodzone dziecko, jeśli rodzina mieści się w kryterium dochodowym. Zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka albo jego opiekunowi prawnemu lub faktycznemu — raz na dziecko, a nie każdemu z rodziców osobno.
Cztery warunki, które gmina sprawdza przy becikowym
- Kwota. Według przepisów obowiązujących w chwili pisania tego tekstu becikowe wynosi 1000 zł na jedno dziecko. Przy bliźniętach przysługuje więc na każde z nich.
- Kryterium dochodowe. Miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie może przekraczać 1922 zł. Kryterium działa jak próg: jeśli dochód je przekracza, zapomoga nie przysługuje. Liczy się dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nie przychód firmy.
- Opieka medyczna w ciąży. Matka musiała pozostawać pod opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży aż do porodu. Potwierdza to zaświadczenie lekarskie albo zaświadczenie wystawione przez położną.
- Termin. Wniosek trzeba złożyć w ciągu 12 miesięcy od dnia urodzenia dziecka. Po tym terminie gmina nie przyzna już zapomogi, nawet jeśli pozostałe warunki są spełnione.
Czym kosiniakowe różni się od becikowego?
Kosiniakowe różni się od becikowego niemal wszystkim: jest wypłacane co miesiąc, nie ma kryterium dochodowego i przysługuje tylko wtedy, gdy nie masz prawa do zasiłku macierzyńskiego. Formalnie to świadczenie rodzicielskie z tej samej ustawy o świadczeniach rodzinnych, również obsługiwane przez gminę.
Becikowe jest jednorazowym wsparciem dla rodzin, które mieszczą się w kryterium dochodowym. Kosiniakowe jest zabezpieczeniem dla osób, które nie mają ubezpieczenia uprawniającego do zasiłku z ZUS — studentek, osób bezrobotnych, osób na umowach bez chorobowego i przedsiębiorczyń, które nie przystąpiły do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Ma stałą kwotę, jednakową dla wszystkich, niezależną od zarobków i składek. Szczegóły opisuję w artykule o tym, czym kosiniakowe różni się od zasiłku macierzyńskiego.
Czym jest zasiłek macierzyński na tle tych dwóch świadczeń?
Zasiłek macierzyński to jedyne z tych trzech świadczeń, które pochodzi z ubezpieczenia społecznego: wypłaca go ZUS, a jego wysokość zależy od podstawy, od której opłacałaś składki. Nie ma tu kryterium dochodowego, a zarobki partnera nie mają żadnego znaczenia.
Warunkiem jest podleganie ubezpieczeniu chorobowemu w dniu porodu. Dla przedsiębiorczyni oznacza to dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z działalności, do którego trzeba przystąpić samodzielnie — ZUS nie zgłosi Cię do niego z urzędu. Zasiłek jest wypłacany co miesiąc za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu. Jak to wygląda przy własnej firmie, opisuję w tekście o urlopie macierzyńskim na JDG.
Jak wyglądają becikowe, kosiniakowe i zasiłek macierzyński obok siebie?
Jak trzy zupełnie różne świadczenia: dwa wypłaca gmina, jedno ZUS, a kryterium dochodowe ma tylko becikowe. Najważniejszy jest wiersz o łączeniu świadczeń.
| Cecha | Becikowe | Kosiniakowe | Zasiłek macierzyński |
|---|---|---|---|
| Nazwa w przepisach | Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka | Świadczenie rodzicielskie | Zasiłek macierzyński |
| Kto wypłaca | Gmina — urząd gminy lub miasta albo ośrodek pomocy społecznej | Gmina — urząd gminy lub miasta albo ośrodek pomocy społecznej | ZUS |
| Charakter | Jednorazowe, na każde urodzone dziecko | Miesięczne, przez okres określony w ustawie | Miesięczne, za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu |
| Od czego zależy wysokość | Stała kwota ustawowa | Stała kwota ustawowa, jednakowa dla wszystkich | Od podstawy wymiaru składek i wybranego wariantu wniosku |
| Kryterium dochodowe | Tak — dochód rodziny w przeliczeniu na osobę | Nie | Nie |
| Główny warunek | Kryterium dochodowe i opieka medyczna od 10. tygodnia ciąży | Brak prawa do zasiłku macierzyńskiego | Ubezpieczenie chorobowe w dniu porodu — na JDG dobrowolne |
| Czy łączy się z pozostałymi | Tak — z kosiniakowym i z zasiłkiem macierzyńskim | Z becikowym tak, z zasiłkiem macierzyńskim nie | Z becikowym tak, z kosiniakowym nie |
| Gdzie złożyć wniosek | W gminie właściwej dla miejsca zamieszkania | W gminie właściwej dla miejsca zamieszkania | W ZUS, na przykład przez PUE ZUS |
Czy można dostać becikowe i kosiniakowe albo becikowe i zasiłek macierzyński?
Tak — becikowe możesz dostać zarówno razem z kosiniakowym, jak i razem z zasiłkiem macierzyńskim, bo nie zależy ono od tego, czy i jak jesteś ubezpieczona w ZUS. Z całej trójki wykluczają się tylko dwa świadczenia.
- Becikowe i zasiłek macierzyński — tak. Pobieranie zasiłku z ZUS nie odbiera prawa do zapomogi, jeśli spełniasz jej warunki.
- Becikowe i kosiniakowe — tak. Oba są świadczeniami rodzinnymi wypłacanymi przez gminę, ale mają odrębne warunki i jedno nie wyklucza drugiego.
- Kosiniakowe i zasiłek macierzyński — nie. Świadczenie rodzicielskie przysługuje wyłącznie wtedy, gdy nie przysługuje zasiłek macierzyński. Nie da się pobierać obu ani wybrać korzystniejszego.
Jak gmina liczy dochód z JDG przy becikowym?
Gmina liczy dochód z firmy według zasad ustawy o świadczeniach rodzinnych, a te zależą przede wszystkim od formy opodatkowania i od tego, który rok jest rokiem bazowym.
Co do zasady bierze się pod uwagę dochód z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, a nie bieżące zarobki. Okres zasiłkowy w świadczeniach rodzinnych nie pokrywa się z rokiem kalendarzowym, dlatego przy porodzie jesienią warto zapytać w gminie, który rok zostanie przyjęty do wyliczenia. Liczą się dochody całej rodziny w rozumieniu ustawy — Twoje, ojca dziecka i pozostałych osób, które się do niej zaliczają — w przeliczeniu na miesiąc i na każdego członka rodziny, łącznie z noworodkiem.
- Skala podatkowa i podatek liniowy. Punktem wyjścia jest dochód z firmy wykazany w zeznaniu podatkowym za rok bazowy, pomniejszony między innymi o należny podatek oraz zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Gmina może pozyskać te dane z urzędu skarbowego albo poprosić Cię o dokumenty.
- Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Tu gmina co do zasady nie bada Twojego faktycznego dochodu. Przyjmuje dochód w wysokości ogłaszanej co roku w obwieszczeniu ministra właściwego do spraw rodziny, a Ty składasz oświadczenie dotyczące działalności opodatkowanej ryczałtem. Taki przyjęty dochód może być wyższy albo niższy niż to, co realnie zarobiłaś.
- Zmiana sytuacji od roku bazowego. Jeśli od tamtego czasu zamknęłaś firmę albo dopiero ją założyłaś, przepisy przewidują korektę dochodu — tak zwaną utratę lub uzyskanie dochodu. To potrafi przesądzić o wyniku w obie strony.
Czym becikowe różni się od dodatku z tytułu urodzenia dziecka i becikowego gminnego?
To odrębne świadczenia o podobnych nazwach, z innymi warunkami — i bardzo łatwo pomylić je we wniosku albo w rozmowie z urzędnikiem.
- Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka — to właśnie ustawowe becikowe, o którym jest ten artykuł.
- Dodatek z tytułu urodzenia dziecka — dodatek do zasiłku rodzinnego. Przysługuje tylko osobom, które mają prawo do zasiłku rodzinnego, a tam kryterium dochodowe jest niższe niż przy becikowym. Prawo do niego ustala się odrębnie.
- Lokalne „becikowe gminne” — dodatkowe świadczenia, które niektóre gminy wprowadzają własnymi uchwałami. Kwoty, warunki i terminy ustala samorząd, więc sprawdzisz je w swoim urzędzie.
Co przedsiębiorczyni powinna załatwić po porodzie i w jakiej kolejności?
Po zgłoszeniu urodzenia dziecka najpierw sprawy z ZUS, potem gmina — bo przy zasiłku macierzyńskim część decyzji ma krótki termin liczony od porodu, a na wniosek o becikowe masz 12 miesięcy.
Dokumenty i terminy po porodzie — lista dla przedsiębiorczyni
- Zgłoś urodzenie dziecka w urzędzie stanu cywilnego i upewnij się, że dziecko ma nadany numer PESEL.
- Sprawdź w PUE ZUS, czy w dniu porodu podlegałaś dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z działalności.
- Zdecyduj, czy składasz jeden wniosek o zasiłek macierzyński na cały okres, czy wnioski etapami, i pilnuj krótkiego terminu na wariant z jednym wnioskiem.
- Złóż wniosek o zasiłek macierzyński do ZUS wraz z wymaganym dokumentem potwierdzającym urodzenie dziecka.
- Ustal z biurem rachunkowym dokumenty rozliczeniowe ZUS za miesiąc porodu i kolejne miesiące zasiłku.
- Odbierz od lekarza lub położnej zaświadczenie o opiece medycznej nie później niż od 10. tygodnia ciąży do porodu.
- Policz wstępnie dochód rodziny na osobę według zasad dla swojej formy opodatkowania.
- Złóż w gminie wniosek o becikowe — najpóźniej przed upływem 12 miesięcy od dnia urodzenia dziecka.
- Jeśli zasiłek macierzyński Ci nie przysługuje, złóż w gminie wniosek o kosiniakowe, a równolegle sprawdź, czy brak prawa do zasiłku jest na pewno przesądzony.
- Sprawdź, czy Twoja gmina ma własne świadczenie z tytułu urodzenia dziecka, i zapisz jego termin w kalendarzu.
Becikowe czy zasiłek macierzyński — co naprawdę robi różnicę w budżecie?
Zasiłek macierzyński — i to z dużą przewagą. Becikowe to jednorazowa kwota, a zasiłek macierzyński jest wypłacany co miesiąc przez wiele miesięcy, w wysokości zależnej od Twojej podstawy wymiaru składek.
Dlatego kiedy klientka pyta mnie o becikowe, zawsze odwracam kolejność pytań. Najpierw: czy w dniu porodu będziesz objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym? Od tego zależy, czy dostaniesz zasiłek z ZUS liczony od własnej podstawy, czy stałą kwotę kosiniakowego. Becikowe dojdzie albo nie niezależnie od tej odpowiedzi, ale to nie ono przesądza o Twoich finansach w pierwszych miesiącach z dzieckiem. Jak sprawdzić i uporządkować ubezpieczenie, piszę w artykule o dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym przedsiębiorcy, a ile realnie możesz dostać — w tekście o tym, ile wynosi zasiłek macierzyński na działalności.
Jestem ekspertem od ubezpieczeń społecznych, więc moją domeną jest ZUS: dobrowolne chorobowe, podstawa wymiaru, wniosek o zasiłek macierzyński i spory po odmowie. W sprawach gminnych pomogę Ci zorientować się, które świadczenia wchodzą w grę i o co zapytać w urzędzie, ale wniosek o becikowe czy kosiniakowe rozpatruje gmina. Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoje ubezpieczenie jest gotowe na poród, umów bezpłatną konsultację.