Zasiłek macierzyński na działalności w Łodzi — poradnik dla projektantek, krawcowych i twórczyń

Łódź wyrosła na tkaninie i nadal ma ją we krwi. Akademia Sztuk Pięknych kształci projektantki ubioru i tkaniny, w dawnej Białej Fabryce Geyera działa Centralne Muzeum Włókiennictwa, a Łódź Design Festival od 2007 roku pokazuje, ile dobrego projektowania powstaje w małych pracowniach. Za tym wszystkim stoją setki niewielkich firm: pracownie krawieckie, marki odzieżowe, ilustratorki, ceramiczki, projektantki biżuterii. Wiele z nich to jednoosobowa działalność, w której przychody rosną przed świętami i targami, a potem na kilka tygodni prawie znikają.

Jeśli prowadzisz taką pracownię i planujesz dziecko, mam dobrą wiadomość: ZUS nie patrzy na Twoje przychody tak, jak się obawiasz. Patrzy na coś innego — i to warto zrozumieć dużo wcześniej niż na kilka miesięcy przed porodem.

Nie bezpośrednio. Zasiłek macierzyński przedsiębiorczyni liczy się od podstawy, którą sama deklarujesz w ZUS, a nie od tego, ile wpłynęło na konto pracowni. ZUS bierze przeciętną podstawę składek z 12 miesięcy przed miesiącem porodu, odejmuje od niej 13,71% i wypłaca 81,5% tej kwoty przez cały okres zasiłku albo 100% i 70% w dwóch częściach. Grudzień z rekordową sprzedażą przed świętami i pusty luty dla tego wzoru nie istnieją.

Przychody wchodzą do gry dopiero przez ulgi w ZUS. Jeśli płacisz pełne składki, podstawa jest stała i przewidywalna. Jeśli korzystasz z Małego ZUS Plus, podstawa wynika z dochodu z poprzedniego roku — i wtedy słaby rok pracowni zamienia się w niski zasiłek w kolejnym.

Różnica między pierwszym a czwartym wierszem to blisko 3 tys. zł miesięcznie przez rok. Dlatego pierwsze pytanie, które zadaję twórczyniom planującym dziecko, nie dotyczy ryczałtu ani faktur, tylko tego, z jakiej ulgi w ZUS korzystają i jak długo jeszcze mogą z niej korzystać.

W małych pracowniach te trzy rzeczy zwykle zapadają jednego dnia, przy zakładaniu firmy, i potem nikt do nich nie wraca. A każda działa inaczej.

• Ryczałt to forma opodatkowania. Na wysokość zasiłku nie wpływa wcale — liczy się podstawa składek, nie podatek. Szczegóły w tekście o ryczałcie a zasiłku macierzyńskim.
• Składki preferencyjne to niska, stała podstawa przez pierwsze 24 miesiące po okresie ulgi na start. Tani ZUS, ale i zasiłek niewiele wyższy od kosiniakowego.
• Mały ZUS Plus to podstawa zależna od dochodu z poprzedniego roku, dostępna przy przychodzie do 120 tys. zł. Od 2026 roku przysługuje maksymalnie przez 36 miesięcy w każdym okresie 60 miesięcy działalności.

Z każdej ulgi można zrezygnować i przejść na pełny ZUS — ale zasiłek liczy się ze średniej, więc taka zmiana ma sens z wyprzedzeniem, a nie w ostatnich tygodniach ciąży. Jak ulgi przekładają się na kwotę świadczenia, policzyłem w artykule o uldze na start, preferencjach i Małym ZUS Plus.

W twórczej firmie są miesiące, w których klient płaci za kolekcję dopiero po targach, a składka ma termin 20. dnia miesiąca. Od 2022 roku spóźnienie nie wyrzuca już automatycznie z ubezpieczenia chorobowego, ale zaległość w dniu porodu wstrzymuje wypłatę zasiłku do czasu jej spłaty. Ważniejsze niż samo spóźnienie jest więc to, żeby przed porodem saldo w ZUS było czyste.

Może zapytać. Podstawę składek wybierasz sama, w granicach od minimum do górnego limitu, ale ZUS w postępowaniu wyjaśniającym patrzy, czy działalność jest realna i czy deklarowana podstawa ma związek z tym, co firma robi. Pracownia z przychodem kilku tysięcy złotych rocznie, która na rok przed porodem deklaruje podstawę 15 tys. zł miesięcznie, sama prosi się o pytania.

Twórczynie mają tu jednak argumenty, których nie widać w samych liczbach: portfolio, kolekcje, umowy z butikami, udział w targach, zamówienia przedpremierowe, konto w sklepie internetowym z historią sprzedaży. Zbieraj je na bieżąco. Jak wygląda obrona, gdy ZUS mimo to podważy podstawę, opisałem w artykule o tym, co robić, gdy ZUS kwestionuje podstawę wymiaru składek.

Nie. Zasiłek macierzyński jest świadczeniem z ubezpieczenia chorobowego, więc potrzebujesz tytułu, z którego to ubezpieczenie płacisz. W twórczych branżach dwie popularne formy pracy takiego tytułu nie dają.

Jeśli dziś sprzedajesz bez rejestracji albo pracujesz na dziełach, a planujesz dziecko, rozważ założenie firmy z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Przy zasiłku macierzyńskim nie obowiązuje okres wyczekiwania, ale ZUS uważnie przygląda się firmom założonym w ciąży — o tym, co sprawdza, piszę w tekście o założeniu działalności w ciąży.

Tak. Zasiłek macierzyński nie wymaga zamknięcia ani zawieszenia pracowni i nie zabrania prowadzenia działalności — możesz realizować zamówienia, sprzedawać i wystawiać faktury. Praca w tym okresie wpływa na rozliczenie składek, więc ustal to wcześniej z biurem rachunkowym. Zupełnie inaczej jest na L4 w ciąży: wtedy praca zarobkowa może odebrać zasiłek chorobowy za cały okres zwolnienia, więc nowa kolekcja musi poczekać albo trafić w cudze ręce.

W Łodzi działają dwie struktury ZUS. I Oddział przy ul. Zamenhofa 2 obsługuje Śródmieście, Polesie i część Widzewa oraz gminy Andrespol i Nowosolna, a podległy mu inspektorat przy ul. Lipiec Reymontowskich 11 — Bałuty. Górną i pozostałą część Widzewa, a także Brójce, Rzgów i Tuszyn obsługuje łódzki inspektorat II Oddziału ZUS, którego siedziba mieści się w Zduńskiej Woli; klientów przyjmuje przy ul. Łęczyckiej 70A.

Wniosek o zasiłek macierzyński złożysz przez eZUS, a dokumenty możesz zanieść do dowolnej placówki ZUS — nie musisz pamiętać, która jednostka obsługuje Twoją dzielnicę.

Odwołanie składasz na piśmie za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję, w terminie miesiąca od jej doręczenia. ZUS może jeszcze sam zmienić decyzję, a jeśli tego nie zrobi, przekazuje sprawę do sądu. Który to sąd, zależy od przedmiotu sporu:

• Spór o prawo do zasiłku albo jego wysokość rozpatruje X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia — dla całej Łodzi, a także m.in. dla Pabianic, Zgierza i Brzezin.
• Spór o podleganie ubezpieczeniu albo podstawę składek trafia do VIII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Okręgowego w Łodzi.
• Apelację od wyroku sądu okręgowego rozpoznaje III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Apelacyjnego w Łodzi.

Przy twórczych firmach spór najczęściej dotyczy tego, czy działalność była prowadzona naprawdę, albo wysokości podstawy — czyli sądu okręgowego. Ubezpieczona nie płaci kosztów sądowych ani opłaty od apelacji. Jak napisać odwołanie, opisałem w tekście o odwołaniu od decyzji ZUS.

W Łodzi wnioski o becikowe i świadczenie rodzicielskie przyjmuje Centrum Świadczeń Socjalnych — Wydział Świadczeń Rodzinnych przy ul. Urzędniczej 45. Złożysz je też online przez portal Emp@tia. Becikowe to 1000 zł jednorazowo przy dochodzie do 1922 zł netto na osobę i opiece medycznej najpóźniej od 10. tygodnia ciąży; wniosek masz 12 miesięcy od porodu. Kosiniakowe — 1000 zł miesięcznie — przysługuje tylko wtedy, gdy nie masz prawa do zasiłku macierzyńskiego, na przykład gdy sprzedawałaś rękodzieło bez firmy. Szczegóły w tekście becikowe a kosiniakowe.

Konsultacje prowadzę online, więc z Łodzi nie musisz nigdzie jechać. Jeśli chcesz policzyć, ile da Ci zasiłek przy Twoich składkach i czy warto coś zmienić przed ciążą, umów bezpłatną konsultację.