Zasiłek macierzyński z KRUS czy z ZUS? Poradnik dla rolniczek z Lubelszczyzny, które prowadzą firmę

Lubelskie to drugie województwo w Polsce pod względem liczby osób ubezpieczonych w KRUS — na koniec 2025 roku było ich ponad 119 tys. W wielu rodzinach gospodarstwo nie jest jedynym źródłem dochodu: na Roztoczu i w okolicach Kazimierza Dolnego są pokoje dla turystów, gdzie indziej sprzedaż przetworów z własnych upraw, a coraz częściej — zwykła firma obok roli, od salonu kosmetycznego po biuro rachunkowe.

Gdy w takiej rodzinie pojawia się ciąża, wraca jedno pytanie: kto wypłaci zasiłek macierzyński — KRUS czy ZUS — i ile to będzie. Odpowiedź zależy od tego, czym formalnie jest Twoje dodatkowe zajęcie. Z rolniczkami pracuję od strony ZUS; w sprawach samego ubezpieczenia rolniczego ostatnie słowo zawsze ma KRUS.

To zależy od tego, którym ubezpieczeniom podlegasz. Z KRUS dostaniesz zasiłek, jeśli podlegasz ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników. Z ZUS — jeśli prowadzisz firmę ubezpieczoną w ZUS i zgłosiłaś się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Te dwa zasiłki się nie sumują, a kosiniakowe z gminy przysługuje tylko wtedy, gdy nie masz prawa do żadnego z nich.

1000 zł miesięcznie — dokładnie tyle co świadczenie rodzicielskie. Zasiłek przysługuje przez 52 tygodnie przy jednym dziecku, przez 65 tygodni przy bliźniętach i dłużej przy kolejnych dzieciach z jednego porodu. Jego wysokość nie zależy od tego, ile zarabia gospodarstwo ani firma: rekordowy rok go nie podniesie, słabszy nie obniży.

Warunkiem jest podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS — z mocy ustawy albo na wniosek. Jeśli zostaniesz z niego wyłączona, tracisz prawo do zasiłku. Jak zasiłek z KRUS ma się do kosiniakowego, wyjaśniam w tekście zasiłek macierzyński z KRUS a kosiniakowe.

Prawo przedsiębiorców nie traktuje jako działalności gospodarczej wynajmowania przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i innych usług związanych z pobytem turystów w gospodarstwie. Nie zakładasz wtedy firmy w CEIDG i nie przechodzisz do ZUS — zostajesz w KRUS. Zwolnienie z podatku dochodowego obejmuje przy tym wynajem najwyżej 5 pokoi gościnnych w budynkach mieszkalnych na wsi, w gospodarstwie rolnym.

Podobnie z rolniczym handlem detalicznym: sprzedaż przetworów wytworzonych w gospodarstwie metodą nieprzemysłową, w przeważającej części z własnych surowców, nie jest działalnością gospodarczą. Przychód z niej jest zwolniony z PIT do 100 tys. zł rocznie, pod warunkiem prowadzenia ewidencji sprzedaży i przestrzegania pozostałych zasad z przepisów podatkowych.

Możesz, jeśli spełniasz łącznie warunki ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Najważniejsze z nich to:

• co najmniej 3 lata nieprzerwanego ubezpieczenia w KRUS w pełnym zakresie przed założeniem firmy,
• oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia złożone w KRUS w ciągu 14 dni od rozpoczęcia działalności,
• dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego albo działu specjalnego produkcji rolnej,
• brak etatu i brak prawa do emerytury lub renty,
• należny podatek dochodowy z działalności za poprzedni rok nie wyższy niż kwota graniczna.

To limit podatku, nie przychodu. Jeśli przekroczysz kwotę albo nie złożysz dokumentu w terminie, ubezpieczenie w KRUS ustaje, a z firmy powstaje obowiązek ubezpieczeń w ZUS. Termin da się przywrócić tylko w wyjątkowych sytuacjach losowych. Pamiętaj też, że rolniczka prowadząca firmę płaci w KRUS podwójną składkę emerytalno-rentową.

Różnica w zasiłku jest duża, ale różnica w składkach też. Przy minimum pełnego ZUS w 2026 roku zasiłek macierzyński w wariancie 81,5% wynosi 3974,84 zł miesięcznie, czyli prawie cztery razy więcej niż 1000 zł z KRUS. W zamian płacisz w ZUS co miesiąc składki społeczne od podstawy co najmniej 5652 zł — sama składka chorobowa to 138,47 zł — plus składkę zdrowotną. To zwykle wielokrotnie więcej niż składki w KRUS.

Przejście do ZUS tuż przed ciążą, od razu z wysoką podstawą, to sytuacja, którą ZUS sprawdza najuważniej. Jeśli rozważasz zmianę systemu, zrób ją z wyprzedzeniem i z myślą o kilku latach, nie o jednym porodzie. Co ZUS sprawdza przy podwyższonych składkach, opisałem w artykule o podwyższeniu składek przed ciążą.

Wniosek o zasiłek macierzyński z KRUS przyjmuje Oddział Regionalny KRUS w Lublinie przy ul. Droga Męczenników Majdanka 12 — w samym Lublinie nie ma osobnej placówki terenowej, więc oddział obsługuje miasto i kilka okolicznych gmin. W regionie działają m.in. placówki terenowe w Białej Podlaskiej (ul. Sadowa 11-21/12), Chełmie (Al. Żołnierzy I Armii WP 8a) i Zamościu (ul. Gminna 45).

Jeśli zasiłek ma Ci wypłacić ZUS, Twoją sprawą zajmie się Oddział ZUS w Lublinie przy ul. Zana (płatnicy, ubezpieczeni i zasiłki — budynek przy ul. Zana 38A) albo jeden z inspektoratów: w Białej Podlaskiej (ul. Sadowa 23), Chełmie lub Zamościu — dwa ostatnie podlegają Oddziałowi ZUS w Biłgoraju. Wniosek do ZUS złożysz przez eZUS, a dokumenty możesz dostarczyć do dowolnej placówki.

Becikowe i kosiniakowe składasz w gminie właściwej dla miejsca zamieszkania — w Lublinie zajmuje się tym Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie — a w każdej gminie także online przez portal Emp@tia. KRUS nie wypłaca w 2026 roku osobnego becikowego. Rolniczka korzysta z becikowego z gminy na tych samych zasadach co inni: 1000 zł przy dochodzie do 1922 zł netto na osobę i opiece medycznej najpóźniej od 10. tygodnia ciąży.

Od decyzji KRUS odwołujesz się tak samo jak od decyzji ZUS: na piśmie, za pośrednictwem jednostki, która wydała decyzję, w terminie miesiąca od jej doręczenia. Sprawę rozpatruje sąd pracy i ubezpieczeń społecznych właściwy dla Twojego miejsca zamieszkania, a to, czy rejonowy, czy okręgowy, zależy od przedmiotu sporu.

Na południu regionu sprawy ubezpieczeniowe z okolic Biłgoraja, Hrubieszowa, Janowa Lubelskiego, Krasnegostawu i Tomaszowa Lubelskiego rozpatruje Sąd Rejonowy w Zamościu, a z okolic Łukowa — sąd w Siedlcach. Ubezpieczona nie płaci kosztów sądowych ani opłaty od apelacji. Jak napisać odwołanie, opisałem w tekście o odwołaniu od decyzji ZUS.

Konsultacje prowadzę online i telefonicznie, więc z Lubelszczyzny nie musisz nigdzie jechać. Jeśli zastanawiasz się, czy zostać w KRUS, czy przejść do ZUS, umów bezpłatną konsultację — policzę z Tobą stronę ZUS-owską i pomogę przygotować pytania do KRUS.